IMG_3764
۲۲ شهریور , ۱۳۹۷

تهران؛ شهرِ یک شاعر پیاده

مراسم شعرخوانیِ اشعار زنده یاد محمدعلی سپانلو با عنوان «شاعرانه های تهران» و با همکاری گروه ترانه تهران  عصر پنجشنبه ۲۲ شهریورماه در مجموعه شهر کتاب فرشته برگزار شد.

به گزارش روابط عمومی شهر کتاب فرشته؛ نخستین جلسه از مجموعه نشست های شعرخوانی با عنوان شاعرانه های تهران در این مجموعه فرهنگی ـ هنری برگزار شد. در این نشست که به همت گروه ترانه تهران برگزار شده بود چهره هایی از اهالی هنر و فرهنگ حضور داشتند و اشعار استاد محمدعلی سپانلو را برای حاضرین قرائت کردند. سپانلو همواره توجه خاصی به شهر زادگاهش در شعرهایی که می سرود داشت؛ از این رو شاعر تهران لقب گرفت. به تشبیهِ او تهران شهری است در قامتی زنانه که در طول سالیان دراز که فرزندان بسیاری را به دنیا آورده و در دامان خود پرورانده است. شاید از این رو باشد که زنده یاد سپانلو تهران را مادر شهر می نامید. سپانلو همواره نگاهی نوستالژیک به تهران دارد و این امر در دقتِ او در بیان تک تکِ جزئیات، نام کوچه ها و خیابان ها و حتی نام افراد، هویداست، اما نگاه نوستالژیکِ او نگاهی غمزده و حسرت بار نیست بلکه بیشتر فضایِ خاطره بازی و مرور گذشته های دور را دارد. در واقع این هنرمند با ترسیم تصویر واقعی تهران قدیم با بیان تمام زیبایی ها و نواقصش، به دنبال زنده کردنِ مفهوم دوست داشتن است؛ دوست داشتنِ شهری که امید دارد در آینده ای نه چندان دور روزهای آفتابی و زیبایی را پیشِ رو خواهد داشت.

مراسم با صحبت های دکتر ترانه یلدا درباره استاد محمدعلی سپانلو آغاز شد. او که از طراحان طرح جامع تهران و دانش‌آموخته دکتری معماری و شهرسازی از دانشگاه پلی تکنیک تورینو و دانشگاه پاریس است از محمدعلی سپانلو و نقشی که با آثاراش در عرصه ادبیات و فرهنگ داشت سخن گفت: «محمدعلی سپانلو با حجمِ تالیفات، ترجمه ها و مجموعه های شعری که از خود به یادگار گذاشته  یکی از مهم ترین چهره های ادبیات ایران است. او یکی از مهم ترین نویسندگانی بود که کانون نویسندگان را سرِ پا نگه داشته بود. سپانلو به واقع هنرمندِ درجه یکی بود و اشعارش از عاشقانه هایش گرفته تا اشعار سیاسی ـ اجتماعی اش سبک خاصی داشت؛ در واقع به عنوانِ شاعر تهرانی یک خط و سبک خاصی برای خودش داشت و معتقد بود که شعر تهرانی هم می تواند به اندازه اشعار خراسانی زیبا باشد. به اعتقاد من نیز حق با سپانلو بود چرا که تهران اصلا حال و هوای خاصی دارد و سپانلو نیز وقتی راجع به تهران شعر می گفت دقیقا همین حال و هوا را به تصویر می کشید.»

مراسم با خواندنِ قطعه شعر «ساختنِ شهر» از مجموعه «خانم زمان» و با خوانشِ ایمان خلیفه آغاز شد. شعری که در آن شاعر شهر زادگاهش را در حد و اندازه یک اسطوره به نمایش گذاشته است. در قسمتی از این شعر از آوارگانی در تهران سخن رفت که این شهر میزبان آنها شده استو ترانه یلدا این آوارگان را در واقع مهاجرانی دانست که در طول زمان های متمادی به پایتخت مهاجرت می کرده اند و تهران میزبان خوبی برای آنها بوده است: «تهران در ابتدا شهری کوچک بود و کم کم جمعیت مهاجرانش زیاد شد و به یک باره بزرگ و بزرگ تر شد اما در این میان اینکه سپانلو انقدر شاعرانه این موضوع را بیان می کند بسیار زیباست.»

در ادامه ایمان خلیفه نیز از نقش تهران در اشعار استاد سپانلو گفت: «تهران در شعر سپانلو عنصری عارضی نیست که به شعر الصاق شده باشد، بلکه تهران یعنی خودِ شعر سپانلو. این روزها از ادبیات و شهر بسیار صحبت می شود اما عنصر شهر در اشعار تا حدی الصاق شده است و باید به دنبال نکاتی گشت که نمودی از تهران داشته باشد اما در شعر سپانلو، تهران به شعر اضافه نشده است بلکه شعر اساسا از جنسِ تهران است.»

یکی دیگر از اشعاری که در این نشست خوانش شد، قطعه «نقشه خوانی» بود. ترانه یلدا در خصوص این شعر بیان داشت: «این شعر نام های زیادی از قسمت های مختلف تهران را در خود جای داده است. نقشه خوانی برای اینکه ما بتوانیم تهران را پیاده بشناسیم بسیار مهم است. یکی از اهداف مهم گروه ترانه تهران نیز همین است؛ اینکه تهران پیاده قدم بزنیم. وقتی شروع به پیاده روی در تهران می کنیم اصلا شهر را جوری دیگری می بینیم. این شعر سپانلو نیز دقیقا مانند نامش یک نقشه خوانی تمام عیار است. اسامی تمام خیابان ها و کوچه ها و کافه ها و حتی افرادی که در این شعر آورده می شود با جزئیات تهران را پیش روی چشم های ما به تصویر می کشد.»

در بخش دیگر برنامه نیز سید محمدناصر طباطبایی از تهران در متونِ قدیمی اسلامی سخن گفت: «به طور کلی در متون اهل تسنن و اهل تشیع همواره از تهران به مذمت یاد شده و این شهر، شهری نفرین شده است. در منابع اهل تسنن از سه شهر به عنوان شهرهای شوم نام برده شده که یکی از آنها همین ری یا تهران است. در روایت های اهل تشیع نیز از شهری به نام زورا نام برده شده است با ویژگی هایی که غالبا مثبت نیستند. دوره قاجار نیز در ارتباط با تهران اهمیت زیادی دارد چرا از ابتدای قاجاریه تهران شکل و شمایل پایتخت به خود گرفته است. مهم ترین منابع و آثاری که در مورد تهران در این دوران وجود دارد آثار ابوالحسن مرندی است. او چند کتاب دارد که در آنها به تفصیل از تهران صحبت کرده است. نهایتا به دوران مدرن می رسیم و رمان های معاصر که از آن بین می توان به تهران مخوف اشاره کرد؛ روایتی از مردمان شهری به نام تهران در اواخر دوره قاجار و اوایل دوره پهلوی. در این میان ادبا و نویسندگانی نیز هستنداز جمله محمدعلی سپانلو که نگاهی نوستالژیک به تهران دارند و این شهر برایشان معنای دیگری دارد. این هنرمند گرچه در اشعارش روح زمانه خود را به درستی بازتاب می دهد و از اتفاقا سیاسی ـ اجتماعی معاصرش صحبت می کند اما به آینده این شهر امیدوار است.»

گزارش: سبا فرجاد

عکس: آسا عالیخانی

برچسب‌ها: