۶
۰۹ آذر , ۱۳۹۶

نیمکت فرشته با حضور مجید تفرشی برگزار شد

نشست دیگری از سلسله نشست‌های «نیمکت فرشته» با حضور دکتر مجید تفرشی و با محوریت تاریخ در مجموعه فرهنگی‌هنری شهرکتاب فرشته برگزار شد.
عصر پنجشنبه، نهم آذرماه ماه، یکی دیگر از سلسله‌نشست‌های نیمکت فرشته با موضوع «تاریخ؛ ساختن گذشته و اکنون» در شهر کتاب فرشته برگزار شد. این بار دکتر مجید تفرشی، تاریخ‌نگار، سندپژوه و پژوهشگر مسائل معاصر میهمان نیمکت فرشته بود تا از اهمیت تاریخ در دنیای امروز و چرایی و چگونگی خواندن آن برای‌مان سخن گوید.
از آنجا که سبک و سیاق نشست‌های نیمکت فرشته بر پایه‌ی گفت‌و‌شنود میان حضار علاقمند و سخران برنامه بوده و هست، در این نشست نیز پیرو صحبت‌های آغازین دکتر تفرشی، پرسش و پاسخی میان ایشان و حاضرین صورت گرفت.
در بخشی از این مراسم دکتر تفرشی از آسیب‌های پیش روی علوم انسانی به‌ویژه رشته تاریخ در محافل دانشگاهی کشور گفت که انگیزه دانش‌پژوهان برای ورود جدی به مقوله تاریخ را از بین می‌برد. در حقیقت دام‌چاله‌هایی که در وضعیت فعلی نظام دانشگاهی ما وجود دارد و به اعتقاد ایشان برای فضای دانشگاهی و پژوهشی بسیار خطرناک است.
در بخش دیگری از این مراسم، ایشان در پاسخ به این پرسش که کتاب‌های تاریخی با نگاه کلی‌گرایانه تا چه میزان می‌توانند به عنوان حلقه زنجیری، دوست‌داران تاریخ را به بخشی از تاریخ پیوند دهند، بیان داشت: «کتاب‌هایی که نگاه کلی به تاریخ دارند برای آغاز راه علاقمندان به مطالعه تاریخ، مفید فایده خواهند بود چرا که مخاطب عام قاعدتا علاقه چندانی به ریز شدن در نکات خسته‌کننده و خاص ندارد، اما اگر قرار باشد ۱۰ سال بعد از آن هم باز به این‌گونه کتاب‌ها مراجعه شود راه‌گشا نیست. این‌گونه کتاب‌ها طبیعتا در مقدمه و آغاز راه بسیار هم مناسب هستند اما باید به آن‌ها به‌ عنوان گذرگاه نگاه کرد، نه ایستگاه. در این میان متخصصان واقعی حوزه تاریخ می‌توانند به‌عنوان راهنما راه را به خواننده و پژوهشگر نشان دهند».
پرسش دیگر در خصوص حدود و ثغور تاریخی مرزهای ایران و بحث جزایر سه‌گانه در عرصه بین‌المللی بود. این سوال در پی یادآوری سالگرد بازگشت این جزیره‌ها به مرزهای جغرافیایی ایران، از سوی مجید تفرشی، در ابتدای جلسه بود. دکتر تفرشی مسئله جزایر سه گانه را موضوعی استثنایی در این میان دانسته و گفت: «این جزایر از سوی کشوری اشغال شده بود که در حال ترک آن منطقه بود و زمانی که شیخ‌نشین‌ها را تحت‌الحمایه خود داشت، آن‌ها هنوز به صورت کشور نبودند. از لحاظ تاریخی، شیخ‌نشین‌های خلیج‌فارس یا تحت‌الحمایه ایران بودند یا دزدان دریایی و بعدها به شیخ‌نشین‌هایی تبدیل شدند که مورد حمایت بریتانیا نیز قرار گرفتند و به‌تدریج موجودیت یافتند».
او در ادامه در خصوص شرایط برگزاری رفراندوم برای جدایی منطقه‌ای از یک کشور نیز گفت: «در دنیا برگزاری رفراندوم مستلزم دو شرط مهم است؛ نخست آنکه دولت مرکزی باید به چنین رفراندومی رضایت دهد و در عین حال جامعه بین‌المللی نیز می‌بایست به برگزاری چنین رفراندمی رضایت داشته باشد. در غیر این صورت رفراندم هیچ‌گونه اعتبار حقوقی نخواهد داشت. در این میان نظر و رای مردم در الویت بعدی قرار دارد».
دکتر تفرشی یکی از مسائل امروزِ حوزه تاریخ را مواجهه با موسسات آکادمیک و انتشاراتی دانست که در زمینه منطقه خلیج فارس دست به تالیف کتاب می‌زنند و به طرق گوناگون در تلاش‌اند نام جعلی خلیج عربی یا خلیج را جایگزین خلیج فارس کنند: «این اتفاق دو روی سکه است؛ یک روی سکه ارعاب و تطمیع کشورهای عربی است و روی دیگر، کم‌کاری ایران در عرصه دیپلماسی عمومی و ترویج کرسی‌های ایران‌شناسی و مطالعات ایران در سطح بین‌المللی است. تمام این موارد دست به دست هم داده‌اند تا کاربرد این نام جعلی در کتاب‌های انگلیسی به نسبت ۱۰ یا بیست سال گذشته به مراتب بیشتر شود. در این میان باید به این نکته مهم توجه داشت که بسیاری از کتاب‌هایی که در حال حاضر در سطح جهانی در زمینه خیج‌فارس تالیف و منتشر می‌شوند، تحریف تاریخ و به نوعی تاریخ‌سازی برای کشورهای تازه‌تاسیسی است که سابقه چندانی از لحاظ هویتی ندارند».
دکتر تفرشی در پایان به موضوع آرشیو اسناد و مدارک تاریخی اشاره کرد و افزود: «طبیعتا زمانی که صحبت از کتاب‌‌های تاریخی است، مهم‌ترین منابع این کتاب‌ها، منابع چاپی مانند اسناد، سفرنامه‌ها و … است. در کنار این، منابع غیر چاپی نیز وجود دارد که امروزه به عنوان تاریخ شفاهی رواج بسیاری یافته‌اند که شامل گفت‌و‌گوها و مصاحبه با افراد مختلف می‌شود. ما در ایران سابقه آرشیو محدودی داریم و قریب به نیم قرن است که در این زمینه کار کرده‌ایم. اساسا آغاز تاریخ آرشیو ایران برای حفظ اسناد و مدارک نبوده است. پس از کودتای ۲۸ مرداد سال ۱۳۳۲ در راستای اصلاح نظام اداری در ایران، سازمان امور اداری و ثبت اسناد کشور تاسیس شد که یکی از وظایف آن امحای اسناد دولتی بود و در همین ر

استا سازمان اسناد ملی نیز تاسیس شد که البته به تدریج با تلاش‌های دکتر سیروس پرهام، بنیان‌گذار آرشیو ملی ایران، این نهاد پا گرفت. واقعیت این است که دسترسی به آرشیوهای دولتی در ایران پس از انقلاب در مجموع تسهیل شده است».